Một dự án Layer2 vừa huy động được 100 triệu USD tuần trước đã công bố kiến trúc Data Availability (DA) độc quyền. Tôi mở block explorer lên kiểm tra thì thấy một điều thú vị: lượng dữ liệu của nó trong 30 ngày qua chỉ tương đương một buổi livestream TikTok của tôi khi tôi giải thích về mã hóa đồng hình. Không có gì để dành DA cho cả.
Bạn biết tôi đang nghĩ gì không? Giống như EU đang xem xét trừng phạt các khu định cư của Israel vậy. Mọi người nhìn vào Layer2 và thấy một "cuộc chiếm đóng" dữ liệu, nhưng thực tế thì họ đang bị mắc kẹt trong một vở kịch narrative do các VC dàn dựng. Hãy để tôi kể cho bạn nghe từ góc nhìn của một người đã audit hợp đồng thông minh từ năm 2017, khi tôi phát hiện 8 lỗ hổng trong ICO QuantumChain và suýt mất 500 ETH nếu không có bằng chứng mã nguồn thuyết phục đội ngũ nam giới hoài nghi.
— Root: Định cư Layer2 là một phát kiến để kiểm soát, không phải để giải phóng
Đầu tiên là context. Khi Ethereum chuyển sang proof-of-stake, câu chuyện về "phân mảnh thanh khoản" bắt đầu được các quỹ đầu tư thổi phồng. Họ nói rằng rollup sẽ chia nhỏ thanh khoản thành các hồ riêng biệt, giống như các khu định cư Israel chia cắt vùng đất Palestine. Giải pháp? Một lớp DA chuyên dụng để "thống nhất" tất cả. Nghe có vẻ hợp lý, phải không? Nhưng đó là cách họ bán sản phẩm mới. Với tư cách một ESTJ, tôi không tin vào những câu chuyện thiếu bằng chứng. Tôi tin vào dữ liệu on-chain.
— Root: Lớp DA không giải quyết vấn đề, nó tạo ra vấn đề mới
Hãy nhìn vào số liệu thực tế. Trong 99% trường hợp, rollup không tạo ra đủ dữ liệu để cần một lớp DA riêng. Tôi đã audit 15 dự án Layer2 trong 3 năm qua tại Mumbai Decentralized, cộng đồng tôi thành lập năm 2020 với 50 thành viên ban đầu (giờ đã lên 1.200 người). Trung bình mỗi rollup chỉ tạo ra 2-5 MB dữ liệu mỗi ngày, tương đương một vài bài blog. Trong khi đó, Ethereum DA layer có thể xử lý hàng trăm MB mỗi block nếu cần. Vậy tại sao chúng ta cần một lớp DA chuyên dụng? Câu trả lời: vì các VC muốn bán token của họ.
— Root: Phân tích kỹ thuật cho thấy sự thật phũ phàng
Tôi đã phân tích mã nguồn của ba dự án DA hàng đầu. Một trong số chúng, tôi sẽ không nêu tên, thực chất đã copy-paste code từ một dự án Ethereum L1 cũ và đổi tên biến. Khi tôi hỏi đội ngũ kỹ thuật về cơ chế đồng thuận, họ trả lời: "Chúng tôi sẽ công bố sau." Điều này nhắc tôi về các dự án Bitcoin Layer2 tự xưng mà tôi từng phân tích: 90% trong số chúng chỉ là các dự án Ethereum đổi thương hiệu để câu view. Cộng đồng Bitcoin thực thụ, những người đã sống qua mùa đông crypto 2022 cùng tôi, không công nhận chúng.
Hãy tưởng tượng bạn là một validator trên lớp DA chuyên dụng. Bạn phải chạy một node mới, stake token mới, và chấp nhận rủi ro bảo mật bổ sung. Nhưng lợi ích thì sao? Bạn nhận được phí từ việc xác thực dữ liệu mà thực tế không cần xác thực. Đây là một dạng "công việc giả" trong thế giới crypto, giống như việc EU cấm nhập khẩu sản phẩm từ khu định cư nhưng vẫn cho phép thương mại qua các kênh trung gian.
— Root: Contrarian angle — DA là cái cớ để tập trung hóa
Điều phản trực giác ở đây là: lớp DA chuyên dụng không giúp phi tập trung hóa, nó giúp tập trung hóa. Bằng cách tạo ra một lớp trung gian mới, các nhà phát triển có thể kiểm soát luồng dữ liệu và quyết định rollup nào được "chấp nhận". Điều này giống như việc EU sử dụng biện pháp trừng phạt để kiểm soát hành vi của Israel: họ không muốn giải quyết vấn đề thực sự (định cư), họ chỉ muốn tạo ra một hệ thống kiểm soát.
Tôi đã chứng kiến điều này trong cơn sốt NFT năm 2021. Khi 70% giao dịch NFT trong tháng 9/2021 là từ 5 địa chỉ ví rửa tiền, tôi đã tổ chức một phiên tranh luận với tiêu đề "NFT: Nghệ thuật hay chiêu trò tài chính?" thu hút 800 người. Tôi bị chỉ trích là "bảo thủ", nhưng dữ liệu on-chain không nói dối. Tương tự, lớp DA không giải quyết vấn đề phân mảnh, nó tạo ra một lớp kiểm soát mới mà các VC có thể khai thác.
— Root: Bài học từ mùa đông crypto 2022
Khi thị trường sụp đổ năm 2022, giá Bitcoin giảm 70%, tôi đã viết email cho 200 thành viên nòng cốt của cộng đồng, kêu gọi duy trì triết lý dài hạn. Chúng tôi cắt giảm 50% chi phí, chuyển sang online, và mở các buổi tư vấn tâm lý. Kết quả? Cộng đồng giữ được 300 thành viên tích cực. Bài học ở đây là: trong thời kỳ khó khăn, giá trị thực sự nổi lên. Các dự án Layer2 dựa trên narrative DA sẽ chết đầu tiên khi thị trường điều chỉnh, bởi vì chúng không có nền tảng kỹ thuật vững chắc.
Takeaway: Đừng để bị lừa bởi narrative. Mở mã nguồn, kiểm tra dữ liệu on-chain, và đặt câu hỏi: "Tại sao chúng ta cần cái này?" Nếu câu trả lời chỉ là "vì mọi người đều làm", thì đó là dấu hiệu cảnh báo. Giống như EU và Israel, sự thật về Layer2 và DA không nằm ở những lời hứa, mà nằm ở những dòng code và những block dữ liệu.
