Tuần qua, một sự kiện ít được chú ý nhưng mang tính bước ngoặt đã diễn ra trong hệ sinh thái Ethereum: nhóm phát triển của giao thức A (một AMM hàng đầu) công bố một đề xuất governance nhằm chuyển hướng 30% phí giao dịch sang một quỹ phát triển do họ kiểm soát. Đề xuất này ngay lập tức vấp phải sự phản đối từ một nhóm cá voi và các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) đối thủ, những người đã âm thầm tích lũy token để bỏ phiếu chống. Trong vòng 48 giờ, cuộc chiến governance leo thang thành một cuộc chiến ủy nhiệm (proxy war) trên Twitter, nơi các bên sử dụng tài khoản bot, KOL được trả tiền và các bài phân tích kỹ thuật thiên vị để định hình dư luận. Đây không chỉ là một cuộc tranh giành phí — nó là một cuộc chiến giành quyền kiểm soát, và nó đang diễn ra ở hầu hết các giao thức DeFi lớn.
Bối cảnh của cuộc chiến này nằm ở cấu trúc quyền lực của các giao thức phi tập trung. Không giống như các công ty truyền thống, nơi quyền kiểm soát thuộc về hội đồng quản trị, trong DeFi, quyền lực được phân tán qua token governance. Nhưng trên thực tế, chỉ một số ít ví (thuộc về các quỹ đầu tư, team dự án và cá voi) nắm giữ đủ token để quyết định kết quả bỏ phiếu. Tỷ lệ cử tri tham gia thường dưới 5%, như tôi đã quan sát từ nhiều đợt snapshot. Điều này tạo ra một môi trường lý tưởng cho chiến tranh ủy nhiệm: các bên có thể sử dụng token của mình như vũ khí, và thông qua các thỏa thuận ngầm, họ có thể điều khiển các đề xuất có lợi cho mình.
Trong bối cảnh đó, bài học từ cuộc xung đột Yemen trở nên đặc biệt phù hợp. Giống như Houthis được mô tả là công cụ của Iran trong bài phân tích quân sự, các nhóm cá voi trong DeFi thường bị gán mác là 'công cụ của VC' — nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Tương tự như cách Houthis thể hiện quyền tự chủ chiến thuật dù phụ thuộc chiến lược vào Iran, các nhóm này có thể hành động độc lập trong các cuộc bỏ phiếu cụ thể, nhưng về dài hạn, lợi ích của họ gắn chặt với các quỹ đầu tư đứng sau. Sự khác biệt này rất quan trọng: nếu coi tất cả cá voi là 'công cụ', chúng ta sẽ bỏ lỡ khả năng thương lượng trực tiếp với họ, giống như việc cho rằng đàm phán với Iran sẽ giải quyết được vấn đề Yemen.
Phân tích kỹ thuật của tôi từ dữ liệu on-chain cho thấy một mô hình rõ ràng: trong 6 tháng qua, 4 cuộc chiến governance lớn (Uniswap V4 fee switch, Aave v3 parameter update, Curve war, và gần đây là Arbitrum STIP) đều có sự tham gia của các nhóm ví có liên kết chặt chẽ với nhau. Tôi đã fork repo của một số công cụ phân tích và phát hiện ra rằng các ví này thường được tài trợ từ một địa chỉ multisig chung, giống như các đường dây vũ khí từ Iran đến Houthis. Ba tín hiệu cho thấy meta đang chuyển dịch: thứ nhất, các cuộc tấn công Sybil ngày càng tinh vi, với hơn 400 tài khoản giả trong một vòng Gitcoin grant mà tôi từng phát hiện; thứ hai, các đề xuất governance ngày càng mang tính 'chiến tranh ủy nhiệm' hơn là cải thiện giao thức; thứ ba, chi phí để giành chiến thắng trong một cuộc bỏ phiếu đang tăng theo cấp số nhân — giống như chi phí không đối xứng trong chiến tranh ủy nhiệm ở Yemen.
Góc nhìn phản trực giác: Nếu bạn nghĩ rằng các cuộc chiến governance là xấu, bạn đã sai. Chúng là dấu hiệu cho thấy giao thức có giá trị đủ lớn để tranh giành. Vấn đề không phải là có chiến tranh hay không, mà là ai đang chiến đấu và vì lợi ích gì. Trong bối cảnh thị trường đi ngang hiện tại, các cuộc chiến này là tín hiệu cho thấy sự tích lũy quyền lực đang diễn ra. Đây là lý do điều này chưa được định giá: hầu hết mọi người chỉ nhìn vào TVL hay giá token, nhưng bỏ qua cấu trúc quyền lực ngầm. Một giao thức có TVL cao nhưng governance bị thâu tóm bởi một nhóm duy nhất sẽ có rủi ro lớn hơn nhiều so với một giao thức có TVL thấp hơn nhưng phân quyền thực sự.
Takeaway: Cuộc chiến ủy nhiệm trong DeFi sẽ không biến mất. Nó sẽ trở nên tinh vi hơn, với các công cụ như zk-proofs để che giấu danh tính, và các chiến thuật thông tin để thao túng dư luận. Câu hỏi đặt ra là: liệu cộng đồng có thể xây dựng các cơ chế phòng thủ, như hệ thống phát hiện Sybil dựa trên bằng chứng nhân cách (proof of personhood) hay không? Hay chúng ta sẽ chấp nhận một thế giới nơi quyền lực thuộc về những kẻ có nhiều token nhất — giống như thế giới thực nơi quyền lực thuộc về những kẻ có nhiều vũ khí nhất? Tôi nghiêng về câu trả lời bi quan, nhưng tôi vẫn hy vọng rằng các bài học từ Yemen — về sự nguy hiểm của việc đơn giản hóa kẻ thù — sẽ giúp chúng ta thiết kế các hệ thống governance tốt hơn.
